PAWILONY MIEJSKIE

Turystyka i działalność uzdrowiskowa stanowią główne źródło utrzymania miasta Kołobrzeg. Większości usług i wydarzeń kulturalnych podporządkowana jest wczasowiczom, co odstrasza mieszkańców od korzystania ze strefy nadmorskiej. Promenada funkcjonuje jako wyraźne wydzielenie przestrzeni zaanektowanej przez kuracjuszy i stanowi barierę między częścią uzdrowiskową a miastem. Kołobrzeg staje więc przed wyzwaniem zadbania o wysoką jakość życia dwóch grup o trudnych do pogodzenia oczekiwaniach. Zadaniem konkursowym było zaprojektowanie pawilonów, które wprowadzą ład przestrzenny w obszarze promenady i będą wizytówką miasta.

Główny pomysł to nawiązanie do historii miasta poprzez przywrócenie jego dawnej świetności kurortu z okresu przedwojennego, co daje szansę na rozwój życia towarzyskiego, świadomy kontakt z kulturą regionalną oraz identyfikację z miejscowością. W tym celu analizujemy czym jest uzdrowisko, sól czy tężnie… Tężnie stanowią ważny element tożsamości miasta, znajdują one również odzwierciedlenie w podziale przestrzeni opracowywanych obszarów. W Kołobrzegu występowały dwa typy tężni, różniące się konstrukcją, funkcją oraz grupą beneficjentów. Pierwszym rodzajem były tężnie produkcyjne – wysokie budowle o długości kilkuset metrów. Drugi typ powstał wraz z rozwojem balneologii, czyli tężnie inhalacyjne, wykorzystywano je jako miejsce zażywania inhalacji kuracjuszy. Strefa zachodnia, w której lokowano budynki kąpielowe i sanatoryjne utrzymała swój charakter i jest szczególnie atrakcyjna dla kuracjuszy przybywających do Kołobrzegu – jej symbolem staje się tężnia inhalacyjna. Drugi fragment obszaru przypada na bardziej wyciszoną część parkową, którą dawniej zamykały fortyfikacje, a obecnie chętnie odwiedzają kołobrzeżanie. Sposób kształtowania tej przestrzeni opierać się będzie na schemacie funkcjonowania tężni produkcyjnej.

Tężnie inhalacyjne zasadniczo różnią się od tężni produkcyjnych. Ich celem jest rozproszenie jak największej ilości aerozolu w powietrzu, a nie zgromadzenie roztworu. Do inhalacji solanka spływa głównie z zewnętrznej strony ścian, które są pionowe, a nie rozszerzające się u podstawy jak w przypadku tężni produkcyjnej, tak by uwolnić jak najwięcej mgiełki.

W nich po konstrukcji wypełnionej tarniną spływała solanka stopniowo zwiększając stężenie roztworu. Gromadzono ją w zbiornikach pod tężnią, a cały proces powtarzano, by uzyskać gęstość pozwalającą zaoszczędzić energię cieplną podczas procesu warzenia prowadzącego do odparowania wody i krystalizacji soli. Zespół warzelniczy był złożoną jednostką, w której pracowali wykwalifikowani pracownicy – solarze. Wraz z powstaniem Bractwa Solnego – zamkniętej gildii, zawód ten został ograniczony wyłącznie do kołobrzeżan.

Tężnia inhalacyjna charakteryzuje się centralnie położoną zamkniętą formą wykonaną z tarniny, którą okrążają kuracjusze wdychając uzdrawiający aerozol. Sposób kształtowania pawilonu gastronomicznego wzorowany jest na miarowym rozchodzeniu się leczniczej mgiełki rozpraszanej na ścianach z tarniny. Strefy poszczególnych funkcji są równomiernie odsuwane od masywnej bryły, nawiązują one bezpośrednio do rozłożenia kolejnych stref wokół tężni leczniczej.

Tężnia produkcyjna zlokalizowana niegdyś na Wyspie Solnej w Kołobrzegu była wąską budowlą o wydłużonej formie i charakteryzowała się zbieraniem zagęszczonej solanki. Podobnie długi obszar pawilonów zostaje otoczony pasem tarniny wydzielającym wnętrze od ścieżek prowadzących wzdłuż jego granic. Uzyskany kształt pozwala na zgromadzenie ludzi w środku pawilonu oferując im przestrzeń rozrywki i integracji. Forma ta pozwala na spokojne przejście obok obszaru dając możliwość wyboru użytkownikowi, a jednocześnie przez zastosowanie naturalnego materiału jest przyjemna w odbiorze i przywołuje skojarzenia z odpoczynkiem i wyciszeniem. Grubości pasa tarniny zostają zróżnicowane na wąskie ściany oraz pawilony położone wzdłuż wschodniej granicy terenu. Powstałą formę łączy ciągnący się równolegle pas rynien na dachu.

Wnętrze zajmuje zwarta struktura z tarniny mieszcząca funkcje kuchni, magazynu i toalet – przez większość czasu niedostępnych dla użytkowników pawilonu, podobnie jak zamknięta jest przestrzeń wewnątrz tężni. Formę otacza wąski pas komunikacji pozwalający na zamówienie i odebranie posiłków – odpowiada on opasce żwirowej otaczającej tężnię. Dalsza strefa zawiera siedziska rozłożone wzdłuż ścian pozwalające na inhalację i spożywanie posiłku. Ostatnim elementem jest komunikacja na obrzeżach obiektu pozwalająca na dojście i swobodne przemieszczanie się w przestrzeni. Cały pawilon, podobnie jak występuje to w przypadku tradycyjnej tężni inhalacyjnej, powinien zostać otoczony przestrzenią rekreacyjną.

Na obszarze zostaje wprowadzony podział na mniejsze moduły pozwalający na wydzierżawienie poszczególnych obiektów. Modułowa forma umożliwia również stopniowe dostawianie następnych pawilonów tak, by stworzyły ostatecznie jednolitą ścianę. Ciągłość przegrody przerywają otwarcia widokowe przemiennie skierowane na sąsiadujące parki, zapewniając komunikację z częścią środkową.
W pasie centralnym powstają przeplatające się przestrzenie poświęcone rozrywce lub przeznaczone na siedziska, tworzące płaszczyzny do spotkań przy posiłku, wspólnej grze lub rozwijaniu podobnych zainteresowań podczas warsztatów lub projekcji filmu.Wewnętrzne ściany zostają uzupełnione o zawieszone gry logiczne, a pawilony pozostają otwarte jedynie od strony wschodniej, powoduje to zawężenie dostępności usług i rozrywki do samego wnętrza.

Dostępność do solanki stanowi również czynnik dający podstawę założenia tężni, a jej obecność spaja ze sobą dwa typy budowli. Nie mniej fascynująca jest struktura, jaką tworzy sól w procesie krystalizacji. Wraz z odparowaniem wody dochodzi do wyodrębnienia się poszczególnych kryształów o regularnych proporcjach, narastają one na siebie tworząc większe skupiska. Wzorując się na rozrastaniu sieci krystalicznej powstaje rozpięta forma powtarzalnych modułów łącząca największe pawilony. Pozwala ona nie tylko zabudować wyznaczone obszary, ale z upływem czasu także rozbudowywać strukturę w różnych kierunkach.

Bazując na formowaniu się sieci krystalicznej pawilony-tężnie zostają połączone najmniejszymi obiektami usługowo-gastronomicznymi, inspirowanymi bryłami soli. Usytuowane są wzdłuż promenady i stanowią powiązanie w miejscu styku sanatoryjnej strefy kuracjuszy oraz rekreacyjnej strefy mieszkańców. Pawilon przyjmuje formę modułową, pozwalającą na powielanie jej wzdłuż wybranych ulic i obszarów. Wzorowany jest na regularnej budowie kryształów soli, których siatka odzwierciedlona jest luksferach zastosowanych na elewacjach. Wykorzystanie przeszklonego komponentu pozwala na ujednolicenie formy pawilonów, nadając im charakterystyczny wyraz o zmiennym odbiorze w zależności od stopnia przejrzystości przegrody i pory dnia – szklane pustaki pozwalają na uzyskanie intrygujących wrażeń świetlnych we wnętrzach oraz na wieczorne rozświetlenie promenady.